PLUSPUNTEN
- De mooie landschappen
- De rustige fietswegen
- De aanwezige horeca
- Het dorpje Zegelsem
Deze idyllische fietsroute verkent het heuvelachtige platteland rond Zwalm en Horebeke, passeert langs pittoreske dorpen, boerderijen en oude watermolens en toont een aaneenschakeling van prachtige vergezichten.
De Vlaamse Ardennen staan niet alleen bekend om adembenemende panorama’s en flinke kuitenbijters, maar ook om… molens. De 'Watermolen fietsroute' loopt langs een mooie mix van deze drie kenmerken en neemt ons nog mee door pittoreske dorpjes die zich perfect lenen voor een gezellige pauze.
Hoewel het grootste deel van de route langs gemakkelijk berijdbare, verharde wegen leidt, zorgen enkele hellingen en kasseistroken voor een uitdaging. Maar we krijgen er zeker iets voor in de plaats.
Eén van de vijf meest populaire fietsroutes van Oost-Vlaanderen. Het is dan ook een route in een zeer mooi Vlaams glooiend landschap. De Zwalmregio is een minder gekende en een zelfs wat geïsoleerde regio tussen Oudenaarde en Zottegem. Enkel twee gewestwegen (geen autostrades) doorkruisen de regio, de N46 tussen Aalst en Oudenaarde in het noorden en de N8 tussen Oudenaarde en Brakel in het zuiden.
Het thema van de route zijn de nog resterende watermolens in de Zwalmvallei. Enkele van deze molens zijn verbouwd tot restaurant of café, eentje staat (maart 2026) zelfs in de steigers, een andere is nauwelijks nog herkenbaar als watermolen of is bijna volledig verdwenen. De terrasjes langs het water compenseren dan weer deze verminderde erfgoedwaarde. Om echt als topper gekwalificeerd te worden miste ik wel een hoogtepunt, een uniek belevingsmoment die het echt de moeite waard maakt om deze route op je bucketlist te plaatsen.
Zoek je de betekenis van de sterretjes?
Je vindt de uitleg bij de informatie over de fietsblog op de homepagina.
Het startpunt is ook je eindpunt en dus moet er iets meer zijn dan een parkeerplaats voor de auto. Anders kunnen we net zo goed ergens langs het parcours parkeren en vertrekken. "Routen" suggereert als startplaats het toeristisch infopunt aan de Zwalmmolen, tevens een mooie picknickplek. Andere opties zijn zeker ook mogelijk zoals het pittoreske dorpscentrum van Zegelsem bij Den Drijhaard of in Michelbeke bij Bar Berendries. Wij kozen (noodgedwongen) voor een startplek eventjes buiten de route in het dorp van Mater aan De Witte Hoeve. Zeker ook een geschikte startplek met aansluiting op de route ter hoogte van de Jagerij (straat) en de Tissenhovemolen.
Na een kleine lunch in de Witte Hoeve in Mater volgen we de Zoetebeekweg tot aan de Jagerij. In het weidse landschap doemt de Tissenhovemolen op. De molen heeft een van de langste geschiedenissen van alle Vlaamse staakmolens. De Tissenhovemolen is een houten windmolen in Mater, een dorp van de Oost-Vlaamse stad Oudenaarde. De staakmolen staat op een weids plateau op 85 meter hoogte. De molen is een van de twee driezolders in Oost-Vlaanderen en daarom ook bijzonder. De Tissenhovemolen heeft de oudste voorgeschiedenis van alle nog bestaande windmolens in Vlaanderen en kreeg al in 1218 een vermelding.
We waren er voorbijgereden want de kapel staat met zijn gevel naar onze rug gekeerd. Een kapel met 3 geveltoppen net voor het kruispunt met de N46. Een vrij grote bedevaartkapel met opvallend metselwerk, met aan de voorgevel een arduinen steen met het opschrift ‘Nood zoekt Troost’. De kapel werd in 1933 gebouwd ter vervanging van een oudere kapel uit het derde kwart van de 19de eeuw.
Niet ver hier vandaan mondt de Zwalmbeek uit in de Schelde die we heel even te zien krijgen in de buurt van de brug van de Derde Jagers te Voet.
Aan de voet van de Boigneberg, tussen Kabuize en Ten Dale ligt het puin van de oliewatermolen “Het Stampkot” op de rechter oever van de Maarkebeek. In de tweede helft van de 16de eeuw was de molen in het bezit van de heer van Maarke, aangegeven als “Muelen Stampkot” op de kaart van het Land van Aalst in Sanderus’ Flandria Illustrata van 1641-1644. De Stampkotmolen was in het eerste kwart van de 20ste eeuw nog in gebruik en werd in 1932 nog omschreven als bergplaats.
Het puin is vandaag al gereduceerd tot delen opgaand bakstenen metselwerk van drie wanden van een rechthoekige constructie, resten van oeververstevigingen en de natuurstenen strekdam aan de overzijde van de beek.
INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Rest van oliewatermolen Het Stampkot [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/27954 (geraadpleegd op ).
Voor de Stampkotmolen moeten we een klein weggetje inrijden in de Langemuntstraat. De molen werd rond 1960 volledig afgebroken. Enkel de keermuren, delen van het sluiswerk en de kollergang werden bewaard. Over de Stampkotbeek is een bruggetje gemaakt. De nog bestaande kollergang wijst op de functie als Oliemolen. Verwacht niet veel meer dan een rustige plek langs een klein beekje.
De Ter Biestmolen op de Zwalmbeek staat al in bronnen uit 1063 vermeld. Hij was eigendom van de Graaf van Vlaanderen, die de opbrengsten van de molen schonk aan de abdij van Ename om in het levensonderhoud van de monniken te voorzien. De molen was net als de IJzerkotmolen lange tijd een dubbelmolen: hij maalde graan op de ene oever en plette olie uit lijnzaad, raapzaad en koolzaad op de andere. In 2008 werd de molen gerestaureerd en opnieuw maalvaardig gemaakt. Tegenwoordig vinden we in de Ter Biestmolen een brasserie, De Molenaere. Of dit een geslaagd hergebruik is van de watermolen laten we aan ieders persoonlijk oordeel over. Feit is dat de gezelligheid binnen en buiten heel wat bezoekers aantrekt.
De Ter Biestmolen is een oude watermolen die afhankelijk was van de abdij van Ename, vermoedelijk opklimmend tot de 11de eeuw. De molen is gelegen op een bijpas van de Zwalm. De bakstenen brug over de Zwalm dateert uit 1921.
Tijdens de Franse Revolutie in 1793 werd de molen in beslag genomen en verkocht. Het was vermoedelijk een koren- en oliemolen tot de verkoop in 1868, kort erna verdween de olieslagerij. Door de nieuwe eigenaar J. Simoens werden in 1883 verbouwings- en vergrotingswerken uitgevoerd. De bedrijvigheid werd stopgezet na een dodelijk ongeval in 1969. De molen is nu ingericht als horecazaak.
INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Watermolen Ter Biest met omgeving [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/45213 (geraadpleegd op ).
De Ijzerkotmolen was een korenwatermolen opklimmend tot begin 15de eeuw. De oudste vermelding dateert van 1412. De molen is ook vermeld als papiermolen in de penningkohieren van 1571-72 en in een akte van 1589. Het waren in feite twee molens, in de 19de eeuw bekend als oliemolen, genaamd “stampkot” en korenmolen.
In 1897 werd de oliemolen omgevormd tot brouwerij. De maalderij werd stopgezet in 1954. Het molengebouw werd gerestaureerd in 1997 en opnieuw maalvaardig gemaakt.
De voormalige oliemolen en graanmolen zijn gelegen aan weerszij van een bijpas van de Zwalm, met ertussen een overbouwing van de waterloop met aan de straat zichtbare sluisbalk en ingebouwd waterrad.
INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Watermolen IJzerkotmolen [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/44019 (geraadpleegd op ).
Tijdens de route steken we op verschillende plaatsen de Zwalmbeek over, bijvoorbeeld via een smalle weg die tussen de gebouwen van de IJzerkotmolen gepropt zit. Deze watermolen heeft in de loop der jaren verschillende functies gehad waaronder ijzermolen, kopermolen, papierfabriek, olieslagerij, graanmolen en brouwerij. In 1954 werd de graanmolen uit dienst genomen, maar hij werd in 1999 weer maalvaardig gemaakt. De molen uit de 15de eeuw maalt sinds 2021 weer meel. Met dit meel bakken de nieuwe molenuitbaters brood. Maar het gebouw staat (anno 2026) gedeeltelijk in de steigers. Een bewijs dat een dringend onderhoud nodig was.
Bij onze volgende oversteek van de Zwalmbeek zijn we aan de Zwalmmolen. Aan de overzijde worden we ontvangen door een sympathieke dame in het Streekpunt van de Zwalmregio. Naast informatie over de regio, wandel- en fietskaartjes biedt dit streekpunt ook enkele streekproducten aan die we zowel kunnen proeven als kunnen aankopen. We willen vooral eens proeven van een Boembeke Luiwerk (zie verder).
De Zwalmmolen of Ten Bergemolen, één van de vijf nog bewaarde watermolens op de Zwalmbeek in Zwalm. Hij wordt reeds vermeld in 1040 en tot de Franse revolutie behoort hij toe aan de Gentse Sint-Pietersabdij.
Oorspronkelijk was het een koren- en oliewatermolen, van 1891 tot 1964 in gebruik als graangemaal. In 1991 werd de molen samen met het tegenovergelegen molenaarshuis aangekocht door het Provinciebestuur.
INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Watermolen Zwalmmolen en omgeving [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/45195 (geraadpleegd op 6 maart 2026).
Volgt de beklimming van de ‘Zwalmberg’, een zachte helling van drie kilometer naar de kerk en het kasteeldomein van Roborst. En ook dit klimmetje levert mooie vergezichten op de zwalmregio. Het kasteel noch het park staan echter open voor het publiek.
We komen aan bij de Bostmolen. Al bijna duizend jaar staat op deze plek een graanmolen die wordt aangedreven door de stroming van de Zwalm. Het molenhuis is nu in gebruik als café.
We klimmen zachtjes naar het begin van het Mijnwerkerspad, een autovrij wandel- en fietspad met poëzie van ‘ontspoorde dichters’. We zullen het pad straks volgen, eens we voorbij de Boembekemolen zijn. Eerst gaat het nog verder bergop in de Wolvenhoek. We zitten op een flank van de Langendries of Berg Hostellerie, een helling die reeds tweemaal is opgenomen in de Ronde van Vlaanderen en genoemd is naar het voormalig restaurant aan de voet van deze ‘berg’. Wij fietsen deze helling vlotjes naar beneden waar de Boembekemolen staat. Deze gerestaureerde molen is nu het bezoekerscentrum van Natuurpunt in de Vlaamse Ardennen en wordt gerund door de vrijwilligers van Natuurpunt Zwalmvallei. Hier is ook het biertje Boembeke Luiwerk te koop.
De Bostmolen of Machelgemmolen is een watermolen met sluiswerk op de Zwalm. Oorspronkelijk was het een graanmolen met ertegenover een oliemolen die reeds vermeld werd in 1571.
De oliemolen dateert wellicht uit 1630 zoals de muurankers ons willen doen geloven. De oliemolen werd gesloopt na stopzetting van activiteiten in 1933. Alle bedrijvigheid van de watermolen werd stopgezet in 1966. Het molenhuis is nu in gebruik als café.
INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Watermolen Bostmolen [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/45282(geraadpleegd op ).
De oudste gekende vermelding van de Boembekemolen dateert van 1548 maar de molen is waarschijnlijk ouder. De molen werd eind 19de eeuw en in de eerste helft van de 20ste eeuw aangepast aan de nieuwe economische en technische ontwikkelingen.
De Boembekemolen wordt vandaag uitgebaat door Natuurpunt. Deze watermolen-op-de-Zwalm is centraal gelegen in de Zwalmvallei, waardoor je de prachtige natuur in het gebied als het ware in 360° kan ontdekken.
In de molen is het Natuurpunt Bezoekerscentrum Vlaamse Ardennen gelegen. Het is een centrum waarin natuur, landschap, groene energie en bio-ecologisch bouwen centraal staan. Iedereen is welkom. Er zijn tal van educatieve tips, er is een natuurwinkel én er worden regelmatig evenementen georganiseerd.
INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Watermolen Boembekemolen [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/74088(geraadpleegd op ).
Langs het Mijnwerkerspad gaat het tot aan de voet van de Berendries in Michelbeke. Gelukkig dat we deze Vlaamse kuitenbijter niet moeten beklimmen. Aan de voet van de ‘berg’ staat het kerkje en verzekert Bar Berendries ons dat we wel degelijk aan een grote inspanning ontsnapt zijn.
Maar ook richting Elst is het op de trappers duwen. Dit keer fietsen we aan de achterzijde van de Leberg. Deze asfaltklim is een vast onderdeel van de Vlaamse voorjaarsklassiekers en heeft een gemiddeld stijgingspercentage van 6,1 procent. We mogen ook deze ‘berg’ afdalen richting het pittoreske dorpje Zegelsem. Wie tijd en honger heeft kan hier terecht bij het eet- en praatcafé “In den Drijhaard” voor iets lekkers tegen een zeer schappelijke prijs. De naam is niet toevallig gekozen, want in de zaak zijn inderdaad drie haarden te zien en voor de meer zonnige dagen is er ook een groot terras.
De Kapel van de Ronde van Vlaanderen wordt ontsierd door een geweldig bord dat de gemeentegrens van Horebeke aangeeft. Binnenin de kapel staan aan de rechterkant de namen van de winnaars van de Ronde van Vlaanderen tot 2010, gebeiteld in graniet en met naast hun naam de vlag van hun land. Waar blijven de namen van de meer recente winnaars? Op de linker muurwand staat een tekening van de Vlaamse Wielrenner, dé Flandrien zeg maar. Op de vloer tenslotte staan de namen van onze échte Flandriens.
Horebeke is met net 2000 inwoners een van de minst bevolkte gemeentes van Vlaanderen. De gemeente bestaat uit twee dorpskernen die vlak bij elkaar liggen en verschillende gehuchten en staat vooral bekend om haar prachtige verzichten en uitgestrekte weilanden. Na Sint-Maria-Horebeke verlaten we het parcours en gaan onze auto opzoeken. Maar eerst nog een streekbiertje proeven in De Witte Hoeve, een donkere Adriaen Brouwer oaked van de brouwerij Roman.
De Naturpunt-boomgaard te Boembeke, gehucht op de grens van Brakel, Zottegem en Zwalm, en op een steenworp van de Boembekemolen, levert jaarlijks een massa appels. Die appels worden ten dele geperst tot sap en met dat sap wordt onder meer een bier gebrouwen … zo ontstond het Boembeke Luiwerk.
Boembeke Luiwerk is een blond, licht troebel bier van 6,5°. Het heeft een volle smaak met een goed evenwicht tussen bitter en fruitige en een frisse zure afdronk afkomstig van het appelsap. Dit breed smakenpallet zorgt voor een heerlijke dorstlesser die zich makkelijk laat drinken. Het bier wordt bij voorkeur zeer fris gedronken.
Wat is een ‘luiwerk’? Het luiwerk is de inrichting in een molen voor het ophijsen (luien) en laten zakken (afschieten) van zakken graan en meel. Het luiwerk kan maximaal ongeveer 70 kg luien, omdat anders het luiwiel niet meer loskomt van de luitafel en dus het ophijsen niet meer gestopt kan worden.
